Manastir Tronoša - sedmovekovni baštinik srpske duhovnosti. Foto: M. Lukić

JUBILEJ SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE: OSMOVEKOVNI ČUVAR NACIONALNE SVESTI

U periodu srpske istorije kada nije postojala nijedna odrednica države, niti bilo kakva državna institucija, crkva je svojim duhovnim, kulturnim i nacionalnim delovanjem okupljala narod i negovala njegovu svest o državnosti. Prema rečima sveštenika lozničke crkve Miloša Petrovića, ona će i ubuduće težiti da neguje duhovnost i da bude društveni faktor koji će delovati na očuvanje nacionalnih vrednosti.

LOZNICA (16. januar 2019) – Jubilej Srpske pravoslavne crkve – osam vekova autokefalije, svečano će ove godine na nivou srpske crkve i eparhije biti obeležen nizom crkveno-državnih manifestacija, a povodom proslave osmovekovnog opstanka i doprinosa koje je crkva dala srpskoj istoriji, kulturi i teologiji loznička crkvena opština će na proleće organizovati svečanu akademiju.

Kako je za naš list rekao sveštenik lozničke crkve jerej Miloš Petrović, Vizantija je 1204. godine doživela „ozbiljan udarac“ kada su krstaši u toku četvrtog krstaškog pohoda zauzeli Carigrad i kada je stvoreno Latinsko carstvo, a odlučujući faktor za sticanje pune nezavisnosti jednog naroda u tom trenutku bio je da se prizna autokefalnost crkve koja je postojala u narodu.

Miloš Petrović. Foto: Redakcija

– Sveti Sava je uz pomoć svog brata Stefana Prvovenčanog 1219. godine uspostavio instituciju (crkvu), koja je uspela da preživi i pad srpske srednjovekovne države – rekao je Petrović.

Naveo je da je Srpska pravoslavna crkva i u periodu ropstva pod Turcima bila stožer i osovina oko koje se okupljao narod i da je negovala vrstu nacionalne svesti koja će do početka 19. veka iznedriti ideju i sećanje na staru srednjovekovnu državu i na državnost koju je srpski narod posedovao.

– Kakav je uticaj crkve bio na politička kretanja u vreme turskog ropstva, vidi se i u seobama iz 1690. i 1734. godine kada je crkva pokušavala da zaštiti narod i od fizičkog istrebljenja – ukazao je naš sagovornik.

Prema njegovim rečima, srpska crkva se u Austriji i Austrougarskoj borila protiv unijaćenja i germanizacije srpskog naroda na tim teritorijama i pokušavala je da okupi narod koji je pod Otomanskim carstvom bio u neprekinutoj buni od kraja 15. i početka 16. veka sve do 19. veka i početka Prvog srpskog ustanka.

Državotvorna ideja koju je srpska crkva baštinila u tom periodu bila je oslonac okupljanja ustanika i jedno od njihovih programskih načela.

– Teško je zamisliti ne samo modernu istoriju već i istoriju poznog srednjeg veka bez delovanja srpske crkve. U periodu srpske istorije kada nije postojala nijedna odrednica države, niti bilo kakva državna institucija, crkva je svojim duhovnim, kulturnim i nacionalnim delovanjem okupljala narod i negovala njegovu svest o državnosti – naveo je Petrović.

Kako je naglasio, autonomiju crkve nije bilo jednostavno održati jer su postojali stalni i ogromni pritisci, a podsetio je da je u periodu turskog delovanja na Balkanu srušen veliki broj manastira i crkava, čiji su ostaci bili korišćeni za gradnju džamija.

Period diskontinuiteta u srpskom narodu iz 20. veka, prema njegovim rečima „strašniji i od samog turskog ropstva“, prenet je u 21. vek kada je sistematski zatirano sve što je moglo da asocira na nacionalnu posebnost Srba i na negovanje nacionalne svesti.

Autor: Danica Pavlović

Ceo tekst je dostupan u štampanom izdanju „Lozničkog nedeljnika“.